Meedoen aan de discussie over klimaatverandering

De discussie over klimaatverandering en de invloed ervan op menselijk gedrag. Een Vattenfall-rapport.

In de media die we lezen, kijken en beluisteren, de sociale media die we gebruiken en in de gesprekken die we elke dag met de mensen om ons heen voeren is klimaatverandering hét onderwerp. Het is dus geen verrassing dat het ook in toenemende mate invloed heeft op ons gedrag, op wat we consumeren en hoe we besluiten om ons dagelijks leven in te richten. Wij denken dat het belangrijk is om een dieper inzicht te krijgen in hoe de discussie over klimaatverandering ons beïnvloedt. Daarom besloten we een enquête te houden onder 7220 mensen (16 – 64 jaar oud) verdeeld over 7 landen en te analyseren hoe klimaatverandering in de (sociale) media wordt besproken. Hieronder presenteren we onze bevindingen.

Rapport: het gesprek over klimaatverandering

Om te begrijpen hoe deze discussie ons en de wereld om ons heen beïnvloedt, onderzochten we hoe mensen denken over klimaatverandering en wat de berichtgeving erover met ze doet.

Inzicht in de opkomst van eco-angst

Dr. Renee Lertzman, expert in klimaatveranderingspsychologie en onze externe adviseur, deelt haar visie op eco-angst.

Hoe denken mensen over klimaatverandering?

Voor een goed beeld over de percepties rond klimaatverandering onderzochten we in welke mate men vindt dat het een nijpend probleem is en het mensen zorgen baart.

Een groeiende zorg

Ongeveer 1 op de 3 (32%) vindt dat klimaatverandering het grootste probleem is van deze tijd.

Klimaatverandering wordt niet alleen door velen als belangrijkste probleem gezien: het wordt door het merendeel van de respondenten in onze studie gezien als de meest nijpende kwestie van onze tijd, groter dan andere wereldproblemen: Oorlogen en conflicten (23%) en gebrek aan voedsel/water voor sommige mensen (15%).

Nederland is hierin een uitzondering, daar komt klimaatverandering op de 2e plaats, na oorlog en conflicten.

Eco-angst: een echt probleem

68% van de mensen omschrijft zichzelf als 'behoorlijk' of 'in grote mate' bezorgd over klimaatverandering.

’Eco-angst’ is voor het eerst gedefinieerd door de American Psychological Association in 2017. Ook in Nederland groeit de aandacht voor dit fenomeen. Verschillende recente academische papers en rapporten tonen aan dat eco-angst in de Westerse wereld enorm is toegenomen en onze bevindingen bevestigen dit voor de 7 onderzochte landen.

Een probleem binnen meerdere generaties

Klimaatverandering is verre van een probleem dat alleen jongeren zorgen baart.

Ons onderzoek toont aan dat 64% van de 55-64-jarigen zich zorgen maakt over de dreiging van klimaatverandering, vergeleken met 74% van 16-24-jarigen. Hoewel iets hoger binnen de jongste leeftijdsgroep, is klimaatverandering toch duidelijk een gedeelde zorg voor elke generatie.

Grote spelers zouden de weg naar verandering moeten wijzen

Respondenten zien klimaatverandering grotendeels als een probleem dat het beste kan worden aangepakt door grote bedrijven, overheden en energiebedrijven. 

61% van de respondenten geeft aan dat grote bedrijven en industrieën de grootste invloed hebben om klimaatverandering af te remmen, voornamelijk door hun bedrijfsvoering te veranderen. Bijvoorbeeld door te controleren op CO2-emissies of gebruik te maken van fossielvrije energie. 42% ziet de belangrijkste rol weggelegd voor de overheid, omdat zij  klimaatvriendelijke beleidskaders kunnen opstellen. 32% vindt dat energiebedrijven de grootste invloed hebben, door meer fossielvrije energie te leveren. Daarentegen vindt slechts 26% dat individuele personen het best in staat zijn om klimaatverandering af te remmen.

Hoe wordt er over de klimaatverandering gesproken?

Na de publieke opinie over klimaatverandering te hebben onderzocht, keken we naar hoe het onderwerp in media wordt besproken en hoe lezers en kijkers zich berichtgeving hierover herinneren.

Focus op negatieve vooruitgang

We stelden 3 soorten verslaggeving in de media vast: negatieve verhalen van feitelijke aard, negatieve verhalen van emotionele aard en verhalen over positieve vooruitgang.

Het merendeel van de berichtgeving is negatief (61%), verdeeld in twee sub segmenten: één die feitelijk van aard is (38%) en één die meer emotioneel is (23%).

Feitelijk van aard zijn bijvoorbeeld artikelen die een overstroming of hitterecords beschrijven, waar negatieve verhalen van emotionele aard eerder ingaan op de catastrofale gevolgen van klimaatverandering, zoals een vluchtelingencrisis.

Een aanzienlijk deel van de media-inhoud wordt ook als positief geclassificeerd (37%). Deze artikelen bevatten specifieke voorbeelden van vooruitgang (bv. innovaties) of toezeggingen van bedrijfsleven, politiek of andere organisaties om maatregelen te nemen ten behoeve van het klimaat.

Waar kunnen we de verhalen over positieve vooruitgang vinden?

Verhalen over positieve vooruitgang zijn prominenter aanwezig in het lokale nieuws en de vakmedia.

79% van de artikelen in (inter)nationale mediakanalen zijn negatief van aard (gecombineerd in feitelijke en emotionele negatieve clusters).

De grootschaligere (inter)nationale mediakanalen laten meer verhalen over negatieve vooruitgang van klimaatverandering horen. Het overwicht van de negatieve verhalen in (inter)nationale media is zeer belangrijk, gezien het bredere lezerspubliek van deze publicaties en hun rol in het bepalen van de media-agenda.

Mensen denken zelfs dat het erger is

Slechts 12% van de respondenten in ons onderzoek zegt zich verhalen over positieve vooruitgang in de media te herinneren.

We zien dat datgene wat mensen zich herinneren van berichtgeving over klimaatverandering zelfs negatiever is dan de berichtgeving zelf. Terwijl een derde (37%) van de feitelijke berichtgeving positief van aard is, herinnert amper 1 op de 10 respondenten (12%) zich daadwerkelijk positieve berichtgeving.

Dezelfde trends in sociale media

De discussie op sociale media is ook overwegend negatief, dit zien we ook terug in wat mensen zich herinneren.

Uit onze analyse bleek dat er meer negatieve discussies op sociale media zijn dan positieve, met een verhouding van bijna 3:1. Net als bij mediaberichtgeving herinneren zeer weinigen (13%) zich posts op sociale media als overwegend positief, waarmee de negatieve cyclus niet doorbroken wordt.

Hoe heeft dit alles invloed op ons gedrag?

Tot slot wilden we de impact van de discussie over klimaatverandering op emoties en feitelijk gedrag onderzoeken.

De discussie beïnvloedt ons op emotioneel gebied

De sterke aanwezigheid van negatieve berichtgeving en discussies op sociale media geven veel mensen een nog groter gevoel van angst, woede of machteloosheid.

40% van de respondenten in ons onderzoek zegt dat klimaatverandering hen 'bezorgd maakt over wat er met onze planeet zou kunnen gebeuren'. Dit bestaat naast een breder spectrum van emoties, waaronder woede 'over het gebrek aan inspanning om de klimaatverandering te stoppen' (35%) en het gevoel 'machteloos te zijn om er iets aan te doen' (27%). Dit duidt op een complexe emotionele reactie op het onderwerp en de discussie erover.

Hebben individuele acties zin?

Het feit dat mensen onvoldoende stimulerend nieuws zien over de positieve vooruitgang die wordt geboekt, leidt ook tot minder actie.

Naast praktische drempels om gedrag te veranderen, zoals kosten en uitvoerbaarheid, zien we een consistent thema binnen alle soorten gedrag, namelijk het idee dat de invloed van individuele acties op klimaatverandering verwaarloosbaar is. Dit gevoel is vooral aanwezig onder diegenen die zich meer de negatieve verhalen herinneren.

Positieve vooruitgang inspireert!

We zien dat een gevoel van inspiratie door wat anderen doen om de klimaatverandering aan te pakken, gekoppeld is aan hogere percentages pro-klimaatgedrag.

Het zien van anderen, of het nu gaat om bedrijven, overheden of personen die het goede voorbeeld geven, inspireert tot verdere actie op bredere basis. We zien ook dat positieve gevoelens sterk vergroot worden door het zien van meer positieve berichtgeving over klimaatverandering. Aan de andere kant kan negatieve berichtgeving gevoelens van machteloosheid opwekken, gekoppeld aan lagere actiebereidheid.

We hebben een evenwichtige discussie nodig

Mensen die zich geïnspireerd voelen over wat ze anderen zien doen, of woede over wat er niet gebeurt, zijn meer geneigd om zelf actie te ondernemen.

Een negatieve toon in berichtgeving is op zich niet nutteloos: het is belangrijk om over de ernst van het probleem te berichten en het roept vaak een emotionele reactie op die weer aanzet tot actie. Maar we denken dat we de discussie in evenwicht moeten brengen met positieve vooruitgang om pro-klimaatgedrag verder te bevorderen.

Vattenfall: Onze verbintenis en de weg vooruit

Als toonaangevend Europees energiebedrijf erkennen we dat we een grote rol spelen bij het bestrijden van klimaatverandering: daarom willen we het mogelijk maken fossielvrij te leven binnen één generatie. We willen dit voor particulieren en bedrijven vergemakkelijken door ons te richten op de volledige uitfasering van fossiele brandstoffen.

Bij Vattenfall hebben we ons portfolio dan ook verschoven naar een fossielvrije energieproductie en beschikken we over een duidelijk stappenplan voor het uitfaseren van de overblijvende elektriciteitscentrales op fossiele brandstoffen. Onderdeel van dit stappenplan is dat al onze investeringen naar  nieuwe productiecapaciteit voor hernieuwbare energie gaan . Daarnaast hebben we ook de kans om bij te dragen aan het verlagen van de uitstoot van CO2 in andere sectoren dan energie, zoals de transport- en industriesector. Daarmee zien wij onszelf niet als één enkele speler, maar als belangrijke schakel in de energiesector en in de economie als geheel.

Ons doel bij het uitvoeren van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in het bredere systeem waarin wij werken. De ingewikkelde interacties van media, overheid, bedrijven en personen vormen de context waarin we de verandering willen doorvoeren.

We delen het onderzoek op grotere schaal, omdat we hopen dat we daarmee ook anderen enthousiasmeren om met deze resultaten aan de slag te gaan. We staan open voor ieders ideeën, gedachten en opmerkingen, en nodigen iedereen uit om zich bij ons aan te sluiten op onze weg naar een fossielvrij leven. We hopen dat jij jouw positieve vooruitgang onderweg deelt. Want samen bereiken we meer.

Inzicht in de klimaatdiscussie

Dr. Renee Lertzman deelt haar visie op het gesprek over klimaatverandering en de impact ervan op menselijk gedrag.

Rapport: het gesprek over klimaatverandering

Om te begrijpen hoe deze discussie ons en de wereld om ons heen beïnvloedt, onderzochten we hoe mensen denken over klimaatverandering en wat de berichtgeving erover met ze doet.

Ook interessant

Spelende kinderen

Vattenfall wil een fossielvrij leven binnen één generatie realiseren.

Vogelvlucht lens

Zo leidt Vattenfall de energiesector naar een duurzame toekomst.

Vrouw op de fiets

Vattenfalls ambitie is een fossielvrij leven binnen één generatie.