Meedoen aan de klimaatdiscussie

De discussie over klimaatverandering en de invloed ervan op menselijk gedrag. Een Vattenfall-rapport.

Klimaatverandering is hét onderwerp van gesprek in de (sociale) media die we lezen, bekijken en beluisteren en in de dagelijkse gesprekken met de mensen om ons heen. Het is dus geen verrassing dat het klimaat steeds meer invloed heeft op ons gedrag, op wat we consumeren en op hoe we ons dagelijks leven inrichten. We vinden het belangrijk om meer inzicht te krijgen in hoe de klimaatdiscussie ons gedrag beïnvloedt en in de samenhang ervan.

Om dit goed te kunnen doen, hebben we middels twee enquêtes meer dan 14.000 volwassenen in onze zeven belangrijkste markten ondervraagd. Het eerste basisonderzoek vond plaats in december 2019 en een tweede onderzoek in juni 2020. Ook hebben we gekeken naar de manier waarop klimaatverandering wordt besproken in de (sociale) media. Met behulp van alle verzamelde data kregen we niet alleen inzicht in hoe de klimaatdiscussie ons gedrag beïnvloedt, maar ook hoe de meningen over klimaatverandering zich het afgelopen halfjaar hebben ontwikkeld.

Rapport: het gesprek over klimaatverandering

Om te begrijpen hoe deze discussie ons en de wereld om ons heen beïnvloedt, onderzochten we hoe mensen denken over klimaatverandering en wat de berichtgeving erover met ze doet.

Inzicht in de opkomst van eco-angst

Dr. Renee Lertzman, expert in klimaatveranderingspsychologie en onze externe adviseur, deelt haar visie op eco-angst.

Hoe denken mensen over klimaatverandering?

Voor een goed beeld over de percepties rond klimaatverandering onderzochten we in welke mate men vindt dat het een nijpend probleem is en het mensen zorgen baart.

Klimaatverandering blijft de grootste zorg

In ons eerste onderzoek vond ongeveer 1 op de 3 respondenten (32%) klimaatverandering het belangrijkste mondiale probleem van onze tijd. We zien dat dit zes maanden later stabiel is gebleven met slechts een lichte daling (28%).

xValueyValue
Climate32
Wars23
Food/water15

Klimaatverandering wordt niet alleen door velen gezien als een belangrijk probleem: de meeste respondenten zien het als het meest urgente probleem van onze tijd, groter dan alle andere mondiale problemen, zoals oorlogen en conflicten, epidemieën en gebrek aan voedsel/water voor sommige mensen.

Nederland is hierin een uitzondering, daar komt klimaatverandering op de 2e plaats, na oorlog en conflicten.

Eco-angst: een echt probleem

Een overgrote meerderheid, 68% van de respondenten, omschrijft zichzelf in onze eerste enquête als ‘behoorlijk’ of ‘heel erg’ bezorgd over klimaatverandering - zes maanden later is dit onveranderd gebleven (69%).

xValueyValue
7
26
Quite46
A great deal22

’Eco-angst’ is voor het eerst gedefinieerd door de American Psychological Association in 2017. Ook in Nederland groeit de aandacht voor dit fenomeen. Verschillende recente academische papers en rapporten tonen aan dat eco-angst in de Westerse wereld enorm is toegenomen en onze bevindingen bevestigen dit voor de 7 onderzochte landen.

Een probleem binnen meerdere generaties

Klimaatverandering is verre van een probleem dat alleen jongeren zorgen baart.

Uit ons eerste onderzoek bleek dat 64% van de 55-64 jarigen zich zorgen maakte over klimaatverandering, vergeleken met 74% in de leeftijdscategorie van 16-24 jaar. Hoewel iets meer in de jongste leeftijdsgroep, is klimaatverandering duidelijk een zorg die door elke generatie wordt gedeeld. Een half jaar later zien we hetzelfde patroon nog duidelijker terug, waarbij het aandeel van de bezorgde personen 69% is onder de 55-64 jarigen en 72% onder de 16-24 jarigen.

Grote spelers zouden de weg naar verandering moeten wijzen

Respondenten zien klimaatverandering grotendeels als een probleem dat het beste kan worden aangepakt door grote bedrijven, overheden en energiebedrijven. 

61% van de respondenten geeft aan dat grote bedrijven en industrieën de grootste invloed hebben om klimaatverandering af te remmen, voornamelijk door hun bedrijfsvoering te veranderen. Bijvoorbeeld door te controleren op CO2-emissies of gebruik te maken van fossielvrije energie. 42% ziet de belangrijkste rol weggelegd voor de overheid, omdat zij  klimaatvriendelijke beleidskaders kunnen opstellen. 32% vindt dat energiebedrijven de grootste invloed hebben, door meer fossielvrije energie te leveren. Daarentegen vindt slechts 26% dat individuele personen het best in staat zijn om klimaatverandering af te remmen.

Hoe wordt er over de klimaatverandering gesproken?

Na de publieke opinie over klimaatverandering te hebben onderzocht, keken we naar hoe het onderwerp in media wordt besproken en hoe lezers en kijkers zich berichtgeving hierover herinneren.

Focus op negatieve vooruitgang

In ons eerste rapport onderscheiden we drie soorten mediaberichtgeving: negatieve feitelijke verhalen, negatieve emotionele verhalen en verhalen over positieve ontwikkelingen.

xValueyValue
37
Emotional23
Factual38

Het merendeel van de berichtgeving is negatief (61%), verdeeld in twee sub segmenten: één die feitelijk van aard is (38%) en één die meer emotioneel is (23%).

Feitelijk van aard zijn bijvoorbeeld artikelen die een overstroming of hitterecords beschrijven, waar negatieve verhalen van emotionele aard eerder ingaan op de catastrofale gevolgen van klimaatverandering, zoals een vluchtelingencrisis.

Een aanzienlijk deel van de media-inhoud wordt ook als positief geclassificeerd (37%). Deze artikelen bevatten specifieke voorbeelden van vooruitgang (bv. innovaties) of toezeggingen van bedrijfsleven, politiek of andere organisaties om maatregelen te nemen ten behoeve van het klimaat.

Waar kunnen we de verhalen over positieve vooruitgang vinden?

Verhalen over positieve vooruitgang zijn prominenter aanwezig in het lokale nieuws en de vakmedia.

xValueyValue
21
Negative nature79

79% van de artikelen in (inter)nationale mediakanalen zijn negatief van aard (gecombineerd in feitelijke en emotionele negatieve clusters).

De grootschaligere (inter)nationale mediakanalen laten meer verhalen over negatieve vooruitgang van klimaatverandering horen. Het overwicht van de negatieve verhalen in (inter)nationale media is zeer belangrijk, gezien het bredere lezerspubliek van deze publicaties en hun rol in het bepalen van de media-agenda.

Mensen denken zelfs dat het erger is

Slechts 12% van de respondenten in ons onderzoek zegt zich verhalen over positieve vooruitgang in de media te herinneren.

We zien dat datgene wat mensen zich herinneren van berichtgeving over klimaatverandering zelfs negatiever is dan de berichtgeving zelf. Terwijl een derde (37%) van de feitelijke berichtgeving positief van aard is, herinnert amper 1 op de 10 respondenten (12%) zich daadwerkelijk positieve berichtgeving.

Dezelfde trends in sociale media

Zo zagen we ook dat de discussie op sociale media overwegend negatief is. Dat komt overeen met de manier waarop mensen zich dat herinneren.

Uit onze analyse bleek dat er meer negatieve discussies op sociale media zijn dan positieve, met een verhouding van bijna 3:1. Net als bij mediaberichtgeving herinneren zeer weinigen (13%) zich posts op sociale media als overwegend positief, waarmee de negatieve cyclus niet doorbroken wordt.

Hoe heeft dit alles invloed op ons gedrag?

Tot slot wilden we de impact van de discussie over klimaatverandering op emoties en feitelijk gedrag onderzoeken.

De discussie beïnvloedt ons op emotioneel gebied

De sterke aanwezigheid van negatieve berichtgeving en discussies op sociale media geven veel mensen een nog groter gevoel van angst, woede of machteloosheid.

40% van de respondenten in onze eerste enquête zei dat de klimaatverandering hen ‘bezorgd maakt over te toekomst van onze planeet’. Zes maanden later bleef dit aantal onveranderd (41%), wat erop wijst dat dit gevoel van angst een blijvende emotie is die bij een groot deel van de mensen samenhangt met klimaatverandering. Dit gaat gepaard met meerdere emoties, waaronder woede 'over het gebrek aan inspanningen om klimaatverandering te stoppen' (35% in december 2019 en 33% in juni 2020) en het gevoel 'machteloos te zijn om iets tegen klimaatverandering te doen' (27% in december 2019 en juni 2020). Deze resultaten wijzen op een complexe emotionele reactie op het onderwerp en de discussie eromheen.

Hebben individuele acties zin?

Het feit dat mensen onvoldoende stimulerend nieuws zien over de positieve vooruitgang die wordt geboekt, leidt ook tot minder actie.

Naast praktische drempels om gedrag te veranderen, zoals kosten en uitvoerbaarheid, zien we een consistent thema binnen alle soorten gedrag, namelijk het idee dat de invloed van individuele acties op klimaatverandering verwaarloosbaar is. Dit gevoel is vooral aanwezig onder diegenen die zich meer de negatieve verhalen herinneren.

Positieve vooruitgang inspireert!

We zien dat een gevoel van inspiratie door wat anderen doen om de klimaatverandering aan te pakken, gekoppeld is aan hogere percentages pro-klimaatgedrag.

Het zien van anderen, of het nu gaat om bedrijven, overheden of personen die het goede voorbeeld geven, inspireert tot verdere actie op bredere basis. We zien ook dat positieve gevoelens sterk vergroot worden door het zien van meer positieve berichtgeving over klimaatverandering. Aan de andere kant kan negatieve berichtgeving gevoelens van machteloosheid opwekken, gekoppeld aan lagere actiebereidheid.

We hebben een evenwichtige discussie nodig

Mensen die zich geïnspireerd voelen over wat ze anderen zien doen, of woede over wat er niet gebeurt, zijn meer geneigd om zelf actie te ondernemen.

Een negatieve toon in berichtgeving is op zich niet nutteloos: het is belangrijk om over de ernst van het probleem te berichten en het roept vaak een emotionele reactie op die weer aanzet tot actie. Maar we denken dat we de discussie in evenwicht moeten brengen met positieve vooruitgang om pro-klimaatgedrag verder te bevorderen.

Vattenfall: Onze verbintenis en de weg vooruit

Als toonaangevend Europees energiebedrijf erkennen we dat we een grote rol spelen in de strijd tegen de klimaatverandering. Daarom zetten we ons in voor een klimaatvriendelijker leven en willen we een fossielvrij leven mogelijk maken binnen één generatie. Wij willen dit realiseren voor particulieren en bedrijven door de volledige afbouw van fossiele brandstoffen.

Vattenfall heeft een duidelijk plan om de productie met fossiele brandstoffen af te bouwen. We investeren in duurzame energie en ontwikkelen nieuwe technologieën om de transitie mogelijk te maken. Samen met onze partners in de industrie- en transportsector werken we aan het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen door fossielvrije elektriciteit te gebruiken.

We zijn ons ervan bewust dat we slechts één van de vele spelers zijn; in onze sector en in de economie als geheel. Ons doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in het grotere geheel waarin we actief zijn. We willen veranderingen doorvoeren binnen het complexe samenspel tussen de media, de overheid, het bedrijfsleven en individuen.

Wij delen dit onderzoek met de wereld en erkennen dat er anderen zijn die meer gekwalificeerd zijn om de gevolgen ervan te overwegen dan wij. Wij staan dan ook open voor alle gedachten, visies en opmerkingen. We nodigen u uit om samen met ons een fossielvrij leven mogelijk te maken en waarderen het dat u de positieve ontwikkelingen op de weg ernaartoe met ons deelt. Samen bereiken we meer.

Inzicht in de klimaatdiscussie

Dr. Renee Lertzman deelt haar visie op het gesprek over klimaatverandering en de impact ervan op menselijk gedrag.

Rapport: het gesprek over klimaatverandering

Om te begrijpen hoe deze discussie ons en de wereld om ons heen beïnvloedt, onderzochten we hoe mensen denken over klimaatverandering en wat de berichtgeving erover met ze doet.

Ook interessant

Spelende kinderen

Vattenfall wil een fossielvrij leven binnen één generatie realiseren.

Vogelvlucht lens

Zo leidt Vattenfall de energiesector naar een duurzame toekomst.

Vrouw op de fiets

Vattenfalls ambitie is een fossielvrij leven binnen één generatie.