Windmolens op zee komen tot stilstand

Tijdens de voorjaarstrek passeren miljoenen vogels de Nederlandse kust. Ze volgen de kustlijn op weg naar het noorden. Op basis van weerdata en radars voorspelt een groep trekvogelexperts twee dagen van tevoren de kans op een piek in de vogeltrek, waarna de Minister van EZK een besluit tot stilzetten van de windturbines kan afkondigen. De tijdsspanne van twee dagen geeft netbeheerder TenneT de tijd om de stabiliteit van het hoogspanningsnet te garanderen. Ook wordt die tijd gebruikt om alle betrokkenen te informeren en om het stilzetten van de turbines zorgvuldig in gang te zetten. De start/stop-procedure kan maximaal zestig uur per jaar worden afgeroepen.

Ecologische winst

Ook de turbines van windpark Hollandse Kust Zuid worden een avond en nacht stilgezet. Volgens Friederike Renzelmann, Head of region NL offshore wind bij Vattenfall, weegt de ecologische winst op tegen het verlies aan productie. “Rekening houden met de omgeving hoort bij de verantwoorde exploitatie van een windpark op zee. Met de start/stop‑procedure laten we zien dat de energietransitie hand in hand kan gaan met zorg voor de natuur.”

Vogeltrek voorspellen

De start/stop-procedure werd in 2023 voor het eerst ingevoerd. Aan de hand van een voorspellingsmodel wordt bekeken welke vogeltrek op hoogte tussen de 25 en 300 meter boven zeeniveau verwacht wordt. Het model maakt gebruik van data die speciale vogelradars op zee hebben verzameld en waarop analyses worden uitgevoerd. Daarnaast maakt het voorspellingsmodel gebruik van actuele weersverwachtingen.

Hoewel het logischer lijkt om de turbines pas stil te zetten als de vogels daadwerkelijk worden waargenomen, is de periode van 48 uur nodig om ervoor te zorgen dat andere opweklocaties kunnen opschalen om aan de elektriciteitsvraag te kunnen voldoen.

Vattenfall onderschrijft het doel van de start/stop-procedure – bescherming van vogels – maar ziet ook duidelijke beperkingen in de huidige aanpak. Omdat beslissingen twee dagen van tevoren worden genomen, kan het gebeuren dat turbines stilliggen op momenten waarop in werkelijkheid weinig of geen vogels op rotorniveau passeren – of juist andersom, dat ze passeren als de turbines (weer) draaien. Dat maakt de maatregel grofmazig en soms inefficiënt, zonder dat vaststaat dat dit altijd extra bescherming oplevert.

Metingen met warmtebeeldcamera's 

Vattenfall investeert actief in praktijkmetingen die kunnen helpen om de momenten te voorspellen waarop de turbines het best stilgezet kunnen worden. Een belangrijk voorbeeld daarvan is het onderzoek bij Hollandse Kust Zuid, waar op één turbine een uitgebreid systeem met warmtebeeldcamera’s is geïnstalleerd. De zestien warmtebeeldcamera’s registreren 24 uur per dag en in alle weersomstandigheden wat zich rondom de rotor afspeelt. Deze techniek biedt een unieke mogelijkheid om objectief vast te stellen of en onder welke omstandigheden botsingen daadwerkelijk plaatsvinden.

Met deze metingen wil Vattenfall beter inzicht krijgen in het daadwerkelijke risico, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op theoretische modellen. Die gegevens kunnen worden ingezet om vast te stellen wanneer stilzetten écht nodig is, en wanneer niet. Daarmee wordt de start/stop-procedure nauwkeuriger en effectiever.