Als de zon verdwijnt: Europa bereidt zich voor op een tijdelijke daling van zonne-energie

De komende zonsverduistering doet meer dan alleen de hemel tijdelijk verduisteren. In heel Europa zal de productie van zonne-energie naar verwachting tijdelijk afnemen doordat de maan een deel van de zon afschermt. Hoewel de daling onder heldere weersomstandigheden kan oplopen tot bijna 10 GW, worden geen gevolgen voor de elektriciteitsvoorziening verwacht. 

De zonsverduistering laat zien hoe belangrijk hernieuwbare energie inmiddels is geworden binnen het Europese energiesysteem. Tegelijkertijd toont zij aan hoe netbeheerders en energiebedrijven hebben geleerd om schommelingen in vraag en aanbod succesvol op te vangen. Vattenfall-expert Johanna Fahrenberger, Head of Short Term Optimisation Continental, legt uit wat er achter de schermen gebeurt. 

Wat gebeurt er precies met de energievoorziening wanneer een zonsverduistering over Europa trekt? 

"Voor het energiesysteem is het belangrijkste effect een tijdelijke afname van de zoninstraling en daarmee van de productie van zonne-energie. Op elke locatie zal de productie geleidelijk afnemen, een minimum bereiken en vervolgens weer herstellen naarmate de verduistering voorbijtrekt. De exacte impact hangt af van de mate waarin de zon wordt afgeschermd, maar ook van lokale weersomstandigheden en de stand van de zon." 

Hoe groot is de verwachte daling van de productie van zonne-energie tijdens de verduistering? 

"Relatief gezien kan het effect op de productie van zonne-energie aanzienlijk zijn. In gebieden die binnen het pad van de totale verduistering liggen, kan de zoninstraling tijdelijk bijna tot nul terugvallen. In het Verenigd Koninkrijk, een van de zonne-energiemarkten van Vattenfall, zal in sommige gebieden tot ongeveer 95 procent van de zon worden afgeschermd, al is de absolute daling van de elektriciteitsproductie veel kleiner. Hier wordt een daling van 0,7 tot 1,3 GW aan zonne-energieproductie verwacht. 

In heel Europa kan de maximale afname onder heldere weersomstandigheden oplopen tot bijna 10 GW. De verduistering vindt echter relatief laat op de dag plaats, wanneer de productie van zonne-energie sowieso al afneemt. Daardoor blijft de impact op het energiesysteem beperkt. In Duitsland en Nederland zal het effect minder zijn dan 1 GW." 

Klopt het dat ook de productie van windenergie kan afnemen tijdens een zonsverduistering? 

"Ja, onder bepaalde meteorologische omstandigheden. Door de plotselinge afname van de opwarming door de zon kan de onderste laag van de atmosfeer afkoelen en stabieler worden. Daardoor neemt de turbulentie af en kunnen windsnelheden dicht bij het aardoppervlak tijdelijk dalen. Dit effect is tijdens eerdere zonsverduisteringen waargenomen. 

De invloed op de productie van windenergie is echter veel kleiner en minder voorspelbaar dan de impact op zonne-energie. Voor deze verduistering wordt onder de huidige omstandigheden geen noemenswaardig effect op de windenergieproductie verwacht." 

Is er enig risico voor de leveringszekerheid? 

"Over het geheel genomen zijn er geen significante risico's voor de leveringszekerheid vastgesteld. Mocht er op de markt voor elektriciteitshandel gedurende de dag enige onzekerheid ontstaan, dan zijn alle relevante teams vooraf geïnformeerd en voorbereid." 

Is dit vooral een technische uitdaging of een kwestie van coördinatie? 

"Voor de transmissiesysteembeheerders (Transmission System Operators of TSO’s) ligt de grootste uitdaging in het stabiel houden van het elektriciteitsnet terwijl de productie van zonne-energie over een groot gebied snel verandert. 

Voor de teams binnen Vattenfall die zich bezighouden met voorspellingen, planning en  de aansturing van energiecentrales en energieproductie vormt deze gebeurtenis echter geen bijzondere technische of organisatorische uitdaging. De bestaande processen, voorbereidingen en communicatielijnen zijn voldoende om de verwachte effecten op te vangen." 

Hoe bereiden Europese transmissiesysteembeheerders (ENTSO-E) zich voor op deze gebeurtenis? 

"TSO's in heel Europa hebben zich voorbereid door controlekamers en marktpartijen te informeren over de verwachte afname van zonne-energieproductie. De grootste impact wordt verwacht in Duitsland en Spanje vanwege hun grote geïnstalleerde zonnecapaciteit. 

Om het systeem goed te kunnen beheren ontvangen de TSO's regelmatig updates van weersdiensten en volgen zij de prognoses voor zonne-energieproductie gedurende de hele gebeurtenis nauwgezet. 

In het verleden hebben TSO's soms extra regelvermogen ingekocht voor vergelijkbare situaties. Deze keer is dat niet gebeurd, noch in Duitsland noch in Nederland." 

Welke rol speelt Vattenfall bij het beheersen van tijdelijke schommelingen zoals deze? 

"Voor de conventionele productielocaties van Vattenfall in Duitsland en Nederland worden geen significante operationele aanpassingen verwacht, vooral vanwege het tijdstip waarop de verduistering plaatsvindt. Ook voor de hernieuwbare energie-installaties zijn geen speciale maatregelen nodig. 

Wel zullen de handels- en operationele teams de marktontwikkelingen nauwlettend volgen, met bijzondere aandacht voor prijzen die ontstaan om vraag en aanbod van elektriciteit continu in balans te houden, zodat indien nodig snel kan worden gereageerd op eventuele kortetermijnschommelingen." 

Merken Europese huishoudens iets van de zonsverduistering? 

"Helemaal niets. De verduistering duurt relatief kort en het elektriciteitssysteem beschikt over voldoende flexibiliteit om dergelijke schommelingen op te vangen." 

Foto bij artikel: AdobeStock/Peter Schreiber