Niet alleen meer windmolens, nu vooral meer groene industrie

Wind op zee is onmisbaar – maar geen doel op zich

We hebben een steeds grotere behoefte aan hernieuwbare energie voor de energietransitie. Windparken op zee zijn daarin een cruciale pijler en we hebben als Nederland ook de juiste condities pal voor onze deur liggen. Grootschalige productie van hernieuwbare elektriciteit op zee is onmisbaar, ook om minder afhankelijk te worden van fossiele energie-import.  

Op dit moment heeft de overheid miljarden aan subsidies gereserveerd om nieuwe windparken op zee überhaupt mogelijk te maken. De periode van subsidievrij bouwen is momenteel voorbij: de kosten zijn gestegen en de markt is uitdagend. Toch gaat het ons nog meer kosten als we al die windstroom ook willen gebruiken, want de industrie – de toekomstige grootste afnemer van hernieuwbare stroom – kan de stroomprijs nog steeds niet betalen.  

En dan moeten we onszelf een eerlijke vraag stellen: heeft het zin om zoveel meer windparken op zee te bouwen als de industrie de stroom niet afneemt? 

We subsidiëren het verkeerde deel van de keten

Veel bedrijven willen duurzamer opereren en hun uitstoot verminderen door aardgas te vervangen door elektriciteit. Op dit moment is dat echter financieel niet haalbaar.  Hernieuwbare stroom is nog te duur voor industriële afnemers, onder andere door de hoge nettarieven. Bedrijven sluiten nu al hun deuren of vertrekken naar het buitenland. Zolang we de randvoorwaarden niet verbeteren, is het niet logisch om nóg meer gesubsidieerde windparken te gaan bouwen als we nu al weten dat de stroom straks geen afzet vindt.

De tegenwind voor elektrificatie van de industrie is fors: energie-intensieve bedrijven worden tegelijk geraakt door stijgende nettarieven en beperkte netcapaciteit. Daardoor lopen verduurzamingsprojecten vertraging op of worden ze kleiner, terwijl internationale concurrenten wél kunnen rekenen op lagere netkosten of ruimhartigere ondersteuning. Voeg daar wisselend en onzeker beleid aan toe, en investeringsbeslissingen schuiven naar achteren. Met als gevolg dat de verduurzaming stagneert én de industrie haar concurrentiekracht verliest. 

Investeer daarom óók in elektrificatie van de industrie. Zorg dat bedrijven de overstap kunnen maken, met maatregelen die helpen de kosten voor vergroening te dempen. Zo kan de overheid de stijgende netkosten betalen uit de algemene middelen en gerichte subsidies ontwikkelen om verdere elektrificatie van de industrie te stimuleren. Ook langjarig en stabiel beleid is onmisbaar om investeringen in elektrificatie voor de lange termijn rendabel te maken. 

Meer wind op zee is dus geen doel op zich. Blijf de relatie tussen vraag en aanbod voor ogen houden en creëer meer balans tussen ambitie en realiteit. Zorg voor een nieuwe routekaart voor wind op zee, die in eerste instantie uitgaat van minimaal 30 GW in 2040 in plaats van 40 GW. Met flexibiliteit om op te schalen zodra de vraag daadwerkelijk is gerealiseerd. Met andere woorden: bouw wat nodig is. 

De energietransitie moet niet duurder worden dan noodzakelijk

Iedere extra gigawatt wind op zee zonder afnamezekerheid betekent meer subsidie, meer risico’s en hogere maatschappelijke kosten. Terwijl onze ambitie altijd is geweest om terug te keren naar een gezonde markt met subsidievrije tenders. Dat lukt alleen als er balans is tussen wat we bouwen en wat we gaan gebruiken.

Juist daarom vraag ik het kabinet om een ongemakkelijke maar verstandige stap: realistische groei van wind op zee, met meer aandacht voor het elektrificeren van de industrie. Dat klinkt misschien tegengesteld aan wat je van een windparkontwikkelaar verwacht. Maar als we serieus zijn over het betaalbaar en haalbaar maken van de transitie, dan is dit de enige richting die logisch is. Niet omdat we de ambities willen verlagen, maar omdat we ze willen waarmaken. 
 
Cindy Kroon, CEO Vattenfall Nederland 

_{Foto: Vatttenfall/Hans Peter van Velthoven}